ممكنات در قبول فيض واجب بر دو گونه‌اند : الف : صرف امكان ذاتي آنها كافى در قبول فيض است . ب : امكان ذاتي آنها به انضمام امكان استعدادي موجب قبول فيض است . ممكنهاى از گونهء دوم ، داراى هويت أزلي نبوده ووجود آنها بعد از عدمشان در بقعهء ناسئت ونظام زمانمند متحقّق مىگردد ، اين موجودات وقتي متحقّق مىگردند . سه اعتبار عقلي در آنها ملحوظ است : الف : عدم سابق . ب : وجود لاحق . ج : صفت لازم اين وجود كه حامل بعد از عدمند . وجود حادث اين موجودات از ناحية جاعل مطلق است وعدم سابق آنها به واسطهء عدم شرائط علّى در تحقّق است ، وصفت لازم آن ، از ناحية حقيقت موجوديت آنها ومرهون به امكان استعدادي آنهاست . حال ، اگر موجود مرهون به امكان استعدادي أزلي نبوده وتحقّق آن در بقعهء زمانيات باشد ، واز سويى حدوث آن مرهون به رفع عدم مقابل باشد ، حدوث چنين موجودى جز بعد از عدم صريح دهري نخواهد بود . زيرا عدم مقابل شئ مفروض در سلسله زمانيات هيچ‌گاه رفع نمىگردد ، چون وحدت زمان در حصول نقيضين شرط است ، ووجود لاحق وحدت زماني با عدم سابق ندارد « 1 » . در اين جا ميرداماد به مطلب شگفتى اشاره مىكند ، كه بنا بر مطلب فوق در شئ كائن مقرون به امكان استعدادي ، حدوث زماني وازليت دهري اجتماع يافته است « 2 » ! « فإذن نقول : . . . فكان يجتمع في الشيء الكائن بالإمكان الاستعدادي الحدوث الزماني والأزلية الدهرية . . . »

--> ( 1 ) - القبسات ، صص 223 - 224 . ( 2 ) - وى در جايى ديگر ملاك علم حقّ تعالى به جزئيات متغيّره را از همين راه تصحيح مىكند .